Irena Szewińska: życiorys, kariera i 7 medali olimpijskich legendy polskiego sportu

Irena Szewińska (z domu Kirszenstein, 1946-2018) zdobyła siedem medali olimpijskich na pięciu igrzyskach i przez dekady pozostawała najwybitniejszą polską lekkoatletką. Sprinterka i skoczkini w dal, dwanaście razy poprawiała rekordy świata, a w 2021 roku została wybrana Sportowcem Stulecia. Poznasz tu jej pochodzenie, początki kariery, pełny bilans medalowy, życie prywatne, działalność olimpijską oraz okoliczności śmierci i pogrzebu.

Najważniejsze informacje:

• Irena Szewińska zdobyła 7 medali olimpijskich: 3 złote, 2 srebrne i 2 brązowe na pięciu igrzyskach w latach 1964-1980.
• Dwanaście razy biła rekordy świata, biegała na 100, 200 i 400 metrów oraz skakała w dal.
• W Montrealu 1976 wygrała bieg na 400 metrów z rekordem świata 49,29 sekundy.
• Jako pierwsza kobieta zeszła poniżej 50 sekund na 400 metrów, 22 czerwca 1976 w Warszawie.
• W 2021 roku wybrano ją polskim Sportowcem Stulecia za lata 1921-2021.
• Urodziła się 24 maja 1946 roku w Leningradzie w rodzinie żydowskiej, dorastała w Warszawie.
• Zmarła 29 czerwca 2018 roku w wieku 72 lat po walce z chorobą nowotworową.

Kim była Irena Szewińska, legenda polskiej lekkoatletyki

Irena Szewińska (z domu Kirszenstein, 1946-2018) to najwybitniejsza polska lekkoatletka w historii, sprinterka i skoczkini w dal, zdobywczyni siedmiu medali olimpijskich. Startowała na pięciu igrzyskach w latach 1964-1980, biła rekordy świata na czterech różnych dystansach.

Specjalizacja: sprinty i skok w dal

Kariera Ireny Szewińskiej obejmowała wyjątkowo szeroki repertuar konkurencji. Biegała na 100, 200 i 400 metrów, rywalizowała w sztafecie 4 × 100 metrów oraz skakała w dal. Taka wszechstronność była rzadkością w lekkoatletyce. Niewiele zawodniczek potrafiło utrzymać formę światową od krótkiego sprintu po jedno okrążenie stadionu.

Dlaczego nazywano ją Pierwszą Damą polskiego sportu

Przydomek Pierwsza Dama lekkoatletyki zyskała dzięki klasie i długowieczności kariery. W 2021 roku w plebiscycie „Przeglądu Sportowego” i Onetu uznano ją za polskiego Sportowca Stulecia za lata 1921-2021. To wyróżnienie potwierdziło jej miejsce ponad innymi gwiazdami rodzimego sportu. Była też damą Orderu Orła Białego, najwyższego polskiego odznaczenia.

Pochodzenie, narodziny w Leningradzie i żydowskie korzenie Ireny Szewińskiej

Irena urodziła się 24 maja 1946 roku w Leningradzie (dziś Sankt Petersburg) w rodzinie żydowskiej. Była córką inżyniera akustyka Jakuba Gustawa Kirszensteina (1919-2002) z Warszawy oraz Eugenii z domu Rafalskiej (1922-1996) z Kijowa. W 1947 roku rodzina osiedliła się w Warszawie.

Rodzice i droga z Uzbekistanu do Warszawy

Rodzice Ireny poznali się w Uzbekistanie, dokąd w 1941 roku ewakuowano kijowskie zakłady i leningradzki instytut. Ojciec w latach trzydziestych należał do czołowych sprinterów klubu Makabi. Po wojnie cała rodzina przeniosła się do Warszawy w 1947 roku. Sześć lat później rodzice się rozwiedli, a mała Irena zamieszkała z matką przy alei Świerczewskiego.

Talent biegowy miała więc we krwi. Sportowa przeszłość ojca zapowiadała przyszłą mistrzynię.

Edukacja: liceum i ekonomia transportu na UW

Irena Szewińska ukończyła XXXVII Liceum Ogólnokształcące im. Jarosława Dąbrowskiego w Warszawie. W 1970 roku otrzymała dyplom Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego ze specjalizacją ekonomia transportu. Łączyła naukę ze sportem światowego poziomu, co dla większości czynnych zawodniczek było wyzwaniem nie do udźwignięcia.

Wykształcenie ekonomiczne przydało się jej później w pracy działaczki sportowej.

Jak zaczęła się sportowa kariera Ireny Szewińskiej

Lekkoatletykę zaczęła uprawiać jesienią 1960 roku, w wieku 14 lat, pod okiem trenera Jana Kopyto. Startowała w barwach warszawskiej Polonii, a już w 1964 roku zdobyła pierwsze medale olimpijskie.

Trener Jan Kopyto i klub Polonia Warszawa

Pierwsze treningi odbywała w grupie uczniów Szkoły Podstawowej nr 37 w Warszawie. Prowadził ją Jan Kopyto, dawny oszczepnik i finalista igrzysk olimpijskich w Melbourne z 1956 roku. Talent licealistki dostrzegła wcześniej nauczycielka wychowania fizycznego Liliana Bucholc, gdy Irena przebiegła 60 metrów w 8,3 sekundy.

Od początku startów reprezentowała Polonię Warszawa, klub, którego barw broniła przez całą karierę w latach 1961-1980.

Rok 1964: Tokio

Rok 1964 przyniósł pierwsze sukcesy międzynarodowe. Na europejskich igrzyskach juniorów w Warszawie zdobyła trzy złote medale: w biegu na 200 metrów, skoku w dal i sztafecie 4 × 100 metrów.

Miesiąc później wystartowała na igrzyskach olimpijskich w Tokio. Wywalczyła dwa srebrne medale w skoku w dal i biegu na 200 metrów. Złoto dorzuciła w sztafecie sprinterskiej wraz z Teresą Ciepły, Haliną Górecką i Ewą Kłobukowską, a polska czwórka ustanowiła rekord świata czasem 43,69 (43,6).

Ile medali olimpijskich zdobyła Irena Szewińska?

Irena Szewińska zdobyła siedem medali olimpijskich: 3 złote, 2 srebrne i 2 brązowe. Startowała na pięciu igrzyskach w latach 1964-1980 i stawała na podium podczas czterech kolejnych edycji.

Źródło: PKOl, dane olimpijskie 1964-1976

Tokio 1964 i Meksyk 1968

Tokio dało jej trzy pierwsze krążki olimpijskie. Cztery lata później w Meksyku 1968 sięgnęła po złoto na 200 metrów, poprawiając rekord świata czasem 22,58 (22,5). Na 100 metrów dobiegła po brąz w 11,1 sekundy.

W sztafecie 4 × 100 metrów Polki zgubiły pałeczkę. Po wydarzeniach Marca 1968 Szewińska stała się obiektem ataków antysemickich, w jej obronie wystąpił na łamach „Ekspresu Wieczornego” felietonista Wiech.

Złoto w Montrealu 1976 na 400 m

Największy triumf przyszedł w Montrealu 1976. Szewińska wygrała bieg na 400 metrów i ustanowiła rekord świata czasem 49,29 sekundy (w protokole olimpijskim widnieje 49,28). To zwycięstwo uchodzi za szczyt jej kariery, osiągnięty w wieku 30 lat.

Monachium 1972 i Moskwa 1980

W Monachium 1972 zdobyła brązowy medal na 200 metrów i dotarła do półfinału na 100 metrów. Ostatni olimpijski start w Moskwie 1980 zakończyła w półfinale biegu na 400 metrów. Pięć igrzysk z rzędu to dowód sportowej trwałości, jakiej dorównuje niewielu lekkoatletów.

Medale mistrzostw Europy, Polski i rekordy świata Ireny Szewińskiej

Poza igrzyskami Szewińska była szesnastokrotną medalistką mistrzostw Europy (10 na otwartym stadionie i 6 w hali) oraz zdobyła 24 medale mistrzostw Polski w latach 1965-1979. Dwanaście razy poprawiała rekordy świata, według danych PKOl i AWFiS.

Mistrzostwa Europy i krajowe podia

Na mistrzostwach Europy w Budapeszcie w 1966 roku zdobyła cztery medale, w tym trzy złote (200 metrów, sztafeta, skok w dal). Na otwartych stadionach i w halach uzbierała łącznie szesnaście krążków.

W kraju dominowała przez ponad dekadę. 24 medale mistrzostw Polski wywalczyła na dystansach 100, 200 i 400 metrów, w sztafecie 4 × 100 metrów oraz w skoku w dal. PKOl podaje przy tym 23 tytuły mistrzowskie, co odróżnia liczbę zwycięstw od ogólnej puli medali.

Dwanaście rekordów świata i przejście na 400 metrów

Rekordy świata Ireny Szewińskiej obejmowały kilka dystansów. Na 200 metrów uzyskała 22,21 sekundy (pomiar elektroniczny) 13 czerwca 1974 roku w Poczdamie, odbierając rekord Renate Stecher. Na 400 metrów osiągnęła 49,29 sekundy w Montrealu.

Jako pierwsza kobieta w historii zeszła na tym dystansie poniżej 50 sekund. Dokonała tego 22 czerwca 1976 roku w Warszawie wynikiem 49,9 sekundy, a 29 lipca w Montrealu poprawiła go do 49,28 sekundy.

Źródło: PKOl, AWFiS, Bieganie.pl

Życie prywatne Ireny Szewińskiej: mąż Janusz, synowie i wnuki

W 1967 roku poślubiła Sławomira Szewińskiego (znanego również jako Janusz), sportowca i swojego trenera. Mieli dwóch synów: Andrzeja (ur. 1970) i Jarosława (ur. 1981). Małżeństwo przetrwało ponad 50 lat.

Mąż jako trener i fotograf

Sławomir Szewiński był biegaczem na 400 metrów przez płotki, a obok startów pełnił dla żony rolę trenera oraz fotografa. Ich związek łączył życie rodzinne ze wspólną pasją do lekkoatletyki. Mąż towarzyszył jej przez najlepsze lata kariery i wspierał starty na kolejnych igrzyskach.

Synowie Andrzej i Jarosław oraz rola babci

Starszy syn Andrzej Szewiński (ur. 1970) został siatkarzem i wicemistrzem Letniej Uniwersjady 1993, a później działaczem sportowym i politykiem. Młodszy Jarosław (ur. 1981) wybrał zawód informatyka.

Dla wnuków była uwielbianą babcią, co podkreślił resort sportu w pożegnalnym komunikacie. Rodzina pozostawała dla niej oparciem przez całe życie.

Działalność olimpijska i odznaczenia po zakończeniu kariery

Po 1980 roku Szewińska działała w PZLA (prezes 1997-2009), zasiadała w Radzie IAAF i od 1998 roku w Międzynarodowym Komitecie Olimpijskim. Uhonorowano ją najwyższym polskim odznaczeniem, Orderem Orła Białego.

MKOl, PKOl i prezesura PZLA

W Zarządzie PZLA zasiadała od 1980 do 2009 roku, a funkcję prezesa pełniła w latach 1997-2009. Od 1984 roku działała w Komitecie Kobiecym IAAF, od 1995 w Radzie European Athletics, była też wiceprezesem PKOl. Jako członkini MKOl pracowała w komisjach koordynacyjnych igrzysk w Atenach (2004), Londynie (2012) i Tokio (2020).

Order Orła Białego i tytuł sportowca stulecia

Najwyższym odznaczeniem państwowym, Orderem Orła Białego, uhonorowano ją w 2016 roku. Wcześniej, w 1974 roku, agencja United Press International wybrała ją najlepszą sportsmenką świata, a w tym samym sezonie otrzymała nagrodę Track & Field Athlete of the Year.

Czterokrotnie wygrała plebiscyt „Przeglądu Sportowego” (1965, 1966, 1974, 1976). W 2012 roku włączono ją do IAAF Hall of Fame, a koronę wszystkich wyróżnień stanowił tytuł Sportowca Stulecia z 2021 roku.

Przyczyna śmierci Ireny Szewińskiej i państwowy pogrzeb

Irena Szewińska zmarła 29 czerwca 2018 roku w Warszawie w wieku 72 lat po walce z chorobą nowotworową. Pochowano ją z honorami państwowymi w Alei Zasłużonych Cmentarza Wojskowego na Powązkach.

Choroba nowotworowa i ostatnie tygodnie

Diagnozę usłyszała w 2014 roku. Przeszła chemioterapię w warszawskim Instytucie Onkologii, choroba na pewien czas ustąpiła, lecz nastąpił nawrót. Zmarła w szpitalu na Szaserów. Jeszcze 9 czerwca 2018 roku uczestniczyła w Pikniku Olimpijskim, co podkreślił resort sportu we wspomnieniu.

Pogrzeb i upamiętnienie

5 lipca 2018 roku w katedrze polowej Wojska Polskiego odbyła się msza pogrzebowa pod przewodnictwem biskupa Mariana Florczyka. Uroczystości miały charakter państwowy, z asystą kompanii reprezentacyjnej WP.

W pożegnaniu wzięli udział prezydent Andrzej Duda, premier Mateusz Morawiecki, przewodniczący MKOl Thomas Bach oraz prezes IAAF Sebastian Coe. Jej imię nosi dziś Szkoła Podstawowa nr 4 w Pułtusku oraz coroczny mityng lekkoatletyczny.

Co warto wiedzieć: 5 pytań od czytelników

Ile medali olimpijskich zdobyła Irena Szewińska?

Irena Szewińska zdobyła siedem medali olimpijskich: trzy złote, dwa srebrne i dwa brązowe. Złote krążki wywalczyła w sztafecie 4 × 100 metrów w Tokio 1964, na 200 metrów w Meksyku 1968 i na 400 metrów w Montrealu 1976. Startowała na pięciu igrzyskach w latach 1964-1980.

Czy Irena Szewińska to Żydówka?

Tak, Irena Szewińska urodziła się w rodzinie żydowskiej. Jej ojciec Jakub Gustaw Kirszenstein był inżynierem akustykiem z Warszawy, a matka Eugenia z domu Rafalska pochodziła z Kijowa. Po wydarzeniach Marca 1968 sportsmenka stała się obiektem ataków antysemickich, w jej obronie wystąpił felietonista Wiech.

Kiedy i gdzie urodziła się Irena Szewińska?

Irena Szewińska urodziła się 24 maja 1946 roku w Leningradzie, dzisiejszym Sankt Petersburgu. Jej rodzice poznali się w Uzbekistanie podczas wojennej ewakuacji, a w 1947 roku cała rodzina osiedliła się w Warszawie, gdzie dorastała przyszła mistrzyni.

Jaka była przyczyna śmierci Ireny Szewińskiej?

Irena Szewińska zmarła 29 czerwca 2018 roku po walce z chorobą nowotworową. Diagnozę usłyszała w 2014 roku, przeszła chemioterapię, a choroba na pewien czas ustąpiła. Nastąpił jednak nawrót i zawodniczka odeszła w wieku 72 lat w warszawskim szpitalu na Szaserów.

Kiedy jest memoriał Ireny Szewińskiej?

Memoriał Ireny Szewińskiej to coroczny mityng lekkoatletyczny upamiętniający najwybitniejszą polską zawodniczkę. Impreza odbywa się zwykle latem w sezonie startowym i gromadzi czołowych sprinterów. Patronaty oraz szkoły jej imienia, jak Szkoła Podstawowa nr 4 w Pułtusku, podtrzymują pamięć o mistrzyni.

Dlaczego Irena Szewińska wciąż inspiruje polski sport

Dziedzictwo Ireny Szewińskiej trudno zamknąć w samych liczbach. Rekord 49,29 sekundy na 400 metrów i tytuł Sportowca Stulecia 2021 czynią ją wzorem dla kolejnych pokoleń. Jej historia łączy talent, pracowitość i klasę poza bieżnią. Jeśli chcesz prześledzić jej starty osobiście, zajrzyj na coroczny memoriał jej imienia – to żywa lekcja o tym, jak wygląda wielkość w polskim sporcie.

Źródła

1. pl.wikipedia.org/wiki/Irena_Szewińska – Wikipedia: kompletny biogram Ireny Szewińskiej, daty, medale, rodzina i pogrzeb.
2. olimpijski.pl/olimpijczycy/irena-szewinska-kirszenstein – PKOl: profil olimpijski, rekordy świata, medale i wyróżnienia.
3. msit.gov.pl – Ministerstwo Sportu i Turystyki: komunikat o śmierci, bilans 7 medali i 5 startów olimpijskich.
4. pzla.pl – PZLA: nadanie Orderu Orła Białego.